على محمدى خراسانى
66
شرح رسائل (فارسى)
دارد : 1 - گاهى دو دليل نقلى داريم كه معارض يكديگرند و حكم عقل با يكى از آن دو موافق است در اين صورت حكم عقل موجب رجحان يكى بر ديگرى مىشود منتهى اين در حقيقت تعارض بين عقل و نقل نيست بلكه تعارض ما بين دو نقل است و عقل پشتيبان يكى از آن دو است فى المثل پارهاى از روايات دلالت بر جسم بودن خداوند دارند و پارهاى از روايات دلالت بر عدم جسميت دارند و دليل عقلى هم عدم را تقويت مىكند اينجا روايات دسته دوّم را اخذ مىكنيم 2 - گاهى يك دليل عقلى داريم و يك دليل نقلى كه معارض يكديگرند فى المثل آيات و روايات معاد جسمانى را اثبات مىكنند ولى دليل عقلى مىگويد : اعادهء معدوم محال است پس معاد فقط بايد روحانى باشد در چنين مواردى ما اخباريين دليل نقلى را بر دليل عقلى مقدم مىداريم و امّا عقل فطرى بالمعنى الاخص اگر معارض از دليل نقلى نداشته باشد در اينجا عقل فطرى معتبر است ولى اگر با يك دليل نقلى تعارض كرد در اينكه كدام را مقدم بداريم امر مشكل است جواب شيخ به محدث بحرانى : مرحوم شيخ انصارى روىهمرفته چهار اشكال به محدث بحرانى دارند : اعتراض اوّل : شما گفتيد در احكام فقه عقل مدخليتى ندارد چه عقل بديهى و چه استدلالى ما از شما مىپرسيم : آيا ضروريات دين [ مثل وجوب صوم و صلاة و . . . ] و ضروريات مذهب [ مثل وجوب تقيه و بطلان قياس و . . . ] را قبول داريد يا خير ؟ خواهيد گفت : آرى ، دوباره مىپرسيم آيا در ضروريات